Nazioarteko borrokak eta preso politikoak, elkarren eredu eta ispilu

HatortxuRock 10 jaialdiaren baitan, Lakuntzako Kultur Etxeak hitzaldi interesgarri eta aberasgarriaren testigu izan da. Euskal Herriko, Irlandako eta Kurdistaneko preso politikoen historia eta ibilbidearen inguruko errepasoa.

Mitxel Sarasketa, 20 urtez gatibu egondako eibartarra, Aurora Lago Kurdistanen Ikasketa eta Dokumentazio zentruko kidea eta Bik McFarlane IRA erakundeko preso ohia izan ziren hizlariak. Eurekin batera, Julen Arzuaga, Behatokiako kideak, dinamizatzaile lanak egin zituen.

Sarasketak Espainiar eta Frantziar Estatuek azken hamarkadetan euskal preso politikoekiko izan duten jarrera azaldu zuen. Espetxe politikaren fase ezberdinak, 70ko hamarkadaren sasi-amnistiaren ondoren. Hasierako erregimen militarra, espetxe berrien sorkuntza, dispertsioa eta azken urtetan aplikatzen ari diren Bizi Osorako Zigorra. Denbora guzti horretan, kolektiboa hausteko saiakerak, izaera politikoa kentzeko eta honek ekarri duen sufrimendua gogoan izan zuen Sarasketak. Horrekin batera, EPPKk aurrera eraman dituen borroka eta aldarrikapen ezberdinak aipatu zituen.

Kurdistan

Bestalde, Lagok Kurdistaneko egoeraren inguruko hainbat argibide eskaini zituen. Otomandar Inperioaren erorketaren ondoren, Turkiar identitatearen sorkuntza behartua azpimarratu zuen. Izan ere, Ataturk-ek okzidentalizazio prozesu handi batetan murgildu zuen Turkia. Aldaketak, erlijioari, alfabetoari edo janzkerari eragin zioten. Horrekin batera, Ejerzitoa “aberriaren eta laikotasunaren zaindari” bilakatu zen. Baita, egin ere, izan ere azken bost hamarkadatan Estatu Kolpeak ohikoak izan dira Turkian.

Errepresioak bortizki jipoitu ditu kurdistandarrak, alleviak eta baita Turkiako hainbat ezkertiar. Testuinguru horren baitan, 1984an, PPK borroka armatuaren aldeko hautua egin zuen. Erantzun gisara, Turkiak Gerra Zikina erabili zuen, “erretako lurraren gerra” delakoarekin. Kurdistandarren kontrako kriminalizazioak ere gora egin eta preso politikoen kopurua nabarmen handitu zen.

Euren kontrako neurriak ere etengabeak izan dira. 2000 urtean, norbanakatze, isolamendiu eta sakabanaketa politikak aplikatzen hasi zen Turkia. Honen aurka, Kurdistango preso politikoek hainbat gose greba egin zituzten, hamarnaka presok euren bizitza utzi dute gisa honetako borroketan. Egungo datuen arabera, 10.000 preso politiko daude Turkian, gehienak Kurdistandarrak.

Alderdi Kurduen ilegalizazioa ere etengabekoa izan da Turkian 1995az geroztik. 2009an, Turkiako Parlamentuan 22 ordezkari dituen Alderdi Pro-Kurdoari, soilik berarekin hitz egiteko, bestelako taldeek “biolentzia gaitzestea” eskatzen diote.

Panorama beltz honen beste eredu garbiak dira, ez dela posible Kurdistango auziaren edo Armeniarren aurka Turkiak aurrera eraman zuen genozidioaren inguruko aipamenik egitea.

Errepresio guzti honen aurka, elkartasunak ere badu bere tokia. Larunbatero, Istambulgo karriketan, “Larunbateko amak” biltzen dira eta nabarmentzekoa da ere IHD erakundeak giza eskubideen alorrean egiten duen lana. Biek, preso politiko kurdistandarrak eta Turkian dauden milaka desagertuak dituzte gogoan.

Irlanda

Bestalde, Bik McFarlane, preso errepublikar ohiak, Irlandako egoeraren berri eman zuen. Bere hitzaldiak, 1969 urtea izan zuen abiapuntua, Orduan abiatu baitzen Irlandan Eskubide Zibilen aldeko kanpaina. Britaniarren errepresioak gogor kolpatu zuen uhartea hiru hamarkadetan.

Baina, McFarlanek azpimarratu zuenez, “preso politikoak oso inportanteak dira bai erresistentziarentzat, baita Estatuarentzat ere”. Euren kasuan, “Euskal Herrian edo Turkian baino hobeto geunden, Gu Ipar Irlandako kartzela pare batetan geunden eta 800 preso politiko izatera ailegatu ginen”.

70ko hamarkadaren hasieran, Erresuma Batuak Estatus Politikoa aitortzen zien preso errepublikar irlandarrei. Baina, 1975az geroztik, preso berriei estatus hori ukatu eta neurri errepresiboek gora egin zuten, Tortura guneak eta Long Kesh-eko kartzela horren eredu nagusi bilakatu zirela.

Bizi baldintzen okerrera egin zuten, preso politiko gehienak “H blokeetan” sartu zituzten eta egoera benetan zaila zen, Horren aurrean, 1980ren bukaeran neurriak hartu eta kartzelako bizi baldintzak hobetzeko gose greba bat egitea erabaki zuten.

Borrokaldi horren bigarren txanda 1981ko martxoan hasi zen. Gose Grebak bost hilabete iraun zituen eta hamar preso politiko irlandarrek euren bizitza bertan utzi zuten, tartean Bobby Sands. Margareth Thatcherren gobernua ziur zegoen “espetxe barruan IRA ahulduz gero, kaleran ere ahulduko zuela.

Gose grebak ondorio oso lotzak lagatu bazituen ere, preso politiko errepublikarren kolektiboak baturik jarraitu zuen eta horrek sekulako indarra eta legitimitatea eman zion euren eskakizunak lortzerako orduan. Baita lortu ere.

Preso politikoen papera ere ezinbestekoa izan zen ondoren abian jarri ziren elkarrizketa eta negoziaketa prozesuan.